Wednesday, 4 October 2017

शपथभूल

चांदण्यांची शपथभूल 
मोडता यायला हवी..
राहत्या वस्तीतून 
उठता यायला हवं..
आकाशाची स्वप्नं उशाशी 
जगणं फुलण्याची आस निरंतर
आशेची माती
भेगाळता,
रेंगाळणं टाळता यायला हवं..
आपल्यापूरतं आपलं गाव
वसवता यायला हवं!

नसो भांडवल गाठी
नसो कुणीही साथी
डोळे धुवून वास्तवाने
भविष्य घ्यावे हाती..
आपल्यापरीने नाव आपलं
कमावता यायला हवं...
अंधारातून उजेडाकडे
नकारातून होकाराकडे
जीवाच्या या पाखराला
उडता यायला हवं
आपल्याकरता आपलं आकाश
व्यापता यायला हवं...

राहत्या वस्तीतून एकदाच
उठता यायला हवं,
आपल्यापूरतंं आपलं गाव
वसवता यायला हवं...!!

-बागेश्री

Tuesday, 26 September 2017

पोकळी

आयुष्याची झोळी
खांद्याला अडकवून
गतकाळामध्ये यावं फिरून
आणि
आणाव्या वेचून
सगळ्या
रिकाम्या जागा,
जगता जगता
सुटतच गेलेल्या..

भरल्या झोळीतले तुकडे
समोर पसरवून
एक एक तुकडा
हाती घेऊन,
साकारत जावी
प्रतिकृती,
मनाच्या पोकळीची
अगदी हुबेहूब!

तसंही
सरत्या काळात
हक्काचं काहीतरी
सोबतीला हवंच असतं
किमान, त्यासाठी तरी
आयुष्याची झोळी
खांद्याला अडकवून
गतकाळामध्ये यावं फिरून....

-बागेश्री

Wednesday, 20 September 2017

वचन

प्रदीर्घ विरहानंतरच्या भेटीत
डवरलेल्या आम्रवनात
वेणूस्वरात, तू मग्न असताना..
तुझ्या पायाशी बसून
उत्तरीयाच्या टोकाशी,
माझा चाळा चाललेला असताना
एकाएकी बासरीचा स्वर थांबला, म्हणून मी
वर पाहिले,
तुझे लक्ष वेधून, दूरवर बोट दाखवत विचारले
"आपण कधी उभारूया एक घर कान्हा?,
जिथे विरह नसेल, तू असशील
मी असेन आणि स्थैर्य आपल्या जीवांना!"

तसे विस्मयीत नजरेने
तू माझ्या डोळ्यांत खोल पाहिलेस, कान्हा
आणि सुरू केलास काळ्या टपो-या डोळ्यांनीच संवाद
माझ्या आत्म्याशी, म्हणालास -
"तुला कधीपासून थांबावे वाटू लागले राधे?
आपण अनंत काळ होतो, आपण अनंत काळ आहोत
क्षणिक धारण केलेल्या मानवी देहाच्या
संमोहनात कशी आलीस सखे, स्थैर्य मागून बसलीस?
मी वाहत राहिलो आहे
मी वाहत राहणार आहे
थांबण्याची मुभा नाही
माझ्या आत अखंड वाहणारा प्रवाह म्हणजे "राधा"..
तिनेच स्थैर्य मागावे?
उद्या गोकूळ त्यागावे लागेल, कधीही न परतण्यासाठी
माझे कर्म अखंड पार पाडत असता राधे, प्रसंग येतील
जेव्हा तुझा हा जीवलग, विषादाने भरून जाईल
दु:खाने भारून जाईल. वाकेल पुर्णतः जगण्याच्या जडत्वाने
थांबतील वाटा. दिशाही दाही.....
तेव्हा राधे
हे माझ्या अतंस्थ प्रवाहा,
तुलाच तर माझे जगणे प्रवाही करायचे आहे
मला पार न्यायचे आहे......"
नकळत माझी बोटे तुझ्या राजस पावलांवर फिरली कान्हा,
आणि मी अबोलपणे वचनात गुरफटले....
प्रवाही राहण्याच्या....!

-बागेश्री




Tuesday, 19 September 2017

Insecurity

"हात पुढे कर"
मी तुला माझ्यातली एक 'भीती' देतो
ती तुझ्या मुठीत बंद कर..!
मी जेव्हा जेव्हा,
अहंकाराने माखून येईन
जमिनीवरून हवेत जाईन
तेव्हा तू अधिकाराने
ही मूठ उघड,
आणि वापर
माझ्याविरुद्ध
माझ्यावर
माझीच भीती,
एखाद्या अस्त्रासारखी...!

असे करताना
कदाचित
मला पडेल विसर...की
तू मनुष्यच आहेस.
जीवलग असलीस,
मला खूप घट्ट असलीस तरी
मानवी मर्यादा तुला
चौकट घालतील
आणि तू
तुझ्याच नकळत
वापरू लागशील
स्वतःच्या स्वार्थासाठी
माझ्याविरुद्ध
माझ्यावर
माझीच भीती,
एखाद्या अस्त्रासारखी...!

मी मात्र होत राहीन निष्प्रभ
अस्त्रापेक्षाही जास्त
तुझ्या ठाई आलेला
सराईतपणा पाहून!

-बागेश्री

Friday, 15 September 2017

दिपस्तंभ

पडल्याजागीच चाचपडून पहावं
विकारांचं अस्तित्व
आत्म्याच्या गाभा-यात
आणि त्या गर्द पोकळीत
हात नुसताच फिरत रहावा..
जाणवू नयेत,
ओळखीचे स्पर्श
मखमली संदर्भ
कळावं
ह्या गाभा-यात आता नांदतो
फक्त गार काळोख...!
घ्यावं समजून की
आपण गाठलाय शांततेचा किनारा
आणि किनाऱ्यावर हा गाभारा
श्रांत, निश्चल उभा आहे...
तेव्हा
तेववून टाकावा
नंदादीप या गाभा-यात
आणि मिणमिणू द्यावा सर्वत्र ... हलका.. मऊ उजेड
कोण जाणो,
वादळात वाट चुकलेल्या
एखाद्या मुसाफिराला
जाईल गवसून किनाऱ्याची दिशा

एका श्रांत, तटस्थ दिपस्तंभामुळे!
-बागेश्री

Wednesday, 6 September 2017

दिल तो हैं दिल...

"मै दिल सें सोचता हूं, दिमाग से नहीं" ह्या आणि अशा प्रकारच्या इरसाल संवादांचा जन्म झाला आणि समस्त मानवजातीला हे पटले की जगात फक्त दोन प्रकारची माणसं असतात. एक जो दिल से सोचते हैं, बचे बाकी दिमाग सें!! पुढे पुढे मानव जसा अधिकाधिक उत्क्रांत होत गेला त्याने व्याख्या अजून विस्तृत केली, की हळवी माणसं हृदयाने विचार करतात तर वास्तववादी मेंदूने. आजच्या पिढीच्या भाषेत हृदय इमोशनल विचारांचे तर मेंदू प्रॅक्टिकल!
                अन् हृदय म्हणते, बाबांनो, तुम्ही मातेच्या गर्भात तग धरू लागल्यापासून ते तुमचा ह्या पृथ्वीवरील अवतार संपुष्टात येईपर्यंत मी फक्त आणि फक्त "पंपिंग" करतो रे. रक्त पंप करून तुमच्या अवयवांना अखंडित पुरवणे ह्यात मला क्षणाचीही उसंत नसते (ती उसंत मी घेतल्यास तुमचे काय होईल बघा तुम्हीच विचार करून, इमोशनली & प्रॅक्टीकली, बोथ!" ) .. तर अशात "विचार करणे" वगैरे रिकामे उद्योग हा माझा काही प्रांत नाही! 
       थोडक्यात, इमोशनल होणे. एखाद्या भावनेचा कडेलोट होणे, अपार सुख वा अपार दु:ख हा सारा मेंदूरावांचा खेळ! भाव- भावनांनी आपला ताबा घेणे, आपण त्यात वाहून जाणे हे सारे क्षणिक. कारण पुन्हा आपण नॉर्मल असतोच. अनेक हॉर्मोन्स पिळून, मेंदूने केलेला गडबड घोटाळा जागेवर यायला काही वेळ जातो. हृदयाचे मात्र पंपिंग मात्र तेव्हाही अखंड सुरू. आपला भावनावेगाने कडेलोट झाला तरी आणि आपण नॉर्मल झालो आपण, ते निमूट त्याचे ठरलेले काम करत राहते. तेव्हा त्याला तूर्तास तरी कुठलेही आरोपपत्र न दिलेले बरे.         
...... तुम्हाला अगदी लहानपणापासून शिकवलं जातं. "कंट्रोल".  रागावर, अतिखाण्यावर, ओरडण्यावर ह्यावर त्यावर. अनेक भावनांवर. कुठे जातात ह्या दाबलेल्या भावना? (हृदय तेव्हाही गपगुमान धडधडत आपल्या कर्तव्यात मग्न असतं, त्याचा विषयच नको). तेव्हा आपल्या आत दबलेल्या ह्या भावना निचरा न होता पडून राहतात. ह्या भावना म्हणजे "एनर्जी". होय एनर्जी म्हणजे उर्जा. आपल्याला आनंद, दु:ख, राग येतो ही प्रत्येक भावना उर्जेचे रूप. आनंद व्यक्त करायला ह्या जगाने, समाजाने परवानगी दिलेली आहे. ती उर्जा निर्माण होते, आनंद रूपात व्यक्त होते.
उर्जेचा नियम माहितीय नं? विज्ञान सांगतं
उर्जा न निर्माण होते, न नष्ट! ती फक्त एका रूपातून दुस-या रूपात रुपांतरीत होते.
ह्या जगाच्या निर्मितीपासून ते आजवर, उर्जा तिच आणि तेव्हढीच आहे. तिचे रुपांतरण मात्र अखंड सुरू आहे.
     तर सांगत हे होते की, आपल्या ह्या शिष्ट समाज व्यवस्थेत दु:ख, राग, अश्रू ह्या भावनांना सपशेल आपल्या आत दाबायला शिकवले जाते. ही उर्जा बाहेर न पडता आत ढकलली जाते. ती तिथे खदखदत राहते. कारण तिचं रूपांतरण झालंच नाही. (ह्यामुळे मात्र शांतपणे आपलं काम करणा-या हृदयावर उगाच दाब वाढू शकतो!) 
    मग मेंदूराव काय शक्कल लढवतात, की, एखाद्या प्रसंगात शिष्टाईला धरून काढू देतात राग बाहेर, अशावेळी निमित्त मिळताच थोडे थोडे काही बाही बाहेर पडत जाते (पण अजूनही संपूर्ण निचरा नाहीच हं! अनेक वर्षांचे साचलेले एका क्षणाच्या विस्फोटात कसे निपटून जाईल) पण इथे काय झाले पहा. आपण आपला राग, दुस-या कुणावर तरी काढतो आणि तो ते सारे घेऊन स्वतःमधे दाबून टाकतो.
मग आपण अगदी ह्या क्षणापासूनच काळजी घेतली तर. भावना दाबण्यापेक्षा त्या रुपांतरित करून उर्जेचा चक्क लाभ करून घेतला तर? खूप खूप राग आलाय त्याक्षणी उठून वॉक घेतला तर. किंवा सूर्यनमस्कार, योगा, डान्स. वेळ आणि जागा पाहून काहीही. मला मुन्नाभाई MBBS मधला बोमन इराणी फार आठवतोय इथे. त्याला राग आला की तो खदा खदा हसत सुटायचा (हृदयावर ताण येण्यापेक्षा हे कधीही बरे). हे सांकेतिक आहे असं गृहित धरलं तर भावनिक उर्जा आत दाबण्यापेक्षा तिला कुठलेतरी रूप दिलेले बरे. ते जितके चांगले रूप तितका तुमचा फायदा अधिक! व्यायामाचे रूप देणे हा सगळ्यांत सुंदर उपाय. नाहीतर त्वरित काही छान वाचत बसावे. त्यावर चिंतन. मेंदूला दुसरा उद्योग मिळतो. उर्जा चिंतनात रुपांतरीत होते. आपली सिस्टीम फार सुंदर आहे. तिला समजून घेऊन तिच्याशी मैत्री केल्यास आपल्यालाच अनेक फायदे आहेत.
 
            आपण सारी उर्जा आत दाबून ठेवतो म्हणून मेंदूला ते सारखे इमोशनच्या स्वरूपात मॅनेज करावे लागते. थोडक्यात सगळा कारभार त्या मेंदूरावाचा आहे हो. हृदय काय,  दिवस- रात्र इमाने- इतबारे नेमलेले काम करतोच आहे..... रक्त पुरवठा ! अविरत पंपिंग! पंपिंग & पंपिंग! त्याने विचार बिचार काही करूही नये म्हणा. बाकी मेंदूरावांचे बरे चाललेय!
-बागेश्री

Thursday, 17 August 2017

तावदान

जमेल का कधी
मनाच्या खिडकीला
बसवून घ्यायला
एक तावदान?
पातळ काचेचं,
बाहेरचं आत दिसू देणारं
आतलं मात्र काहीच न दाखवणारं
एक तावदान...!
आरपार खिडक्यांतून
बाहेरची वादळे
बेधडक शिरतात आत,
लख्ख किरणेही शिरतात आणि शिरते
धुळही..
आपलं असं हक्काचं, साधं स्वच्छ नितळ
काही उरत नाही..
प्रत्येक गोष्टींवर साचते
इतरांच्या मतांची
धूळ...!
आतलं सारं काही झटकून
घ्यावे लावून,
मनाच्या खिडकीवर
एक तावदान...
आणि नाहीच जमलं काही तर
किमान, घट्ट मिटून घ्यावेत
गहिरे गहिरे डोळे
मनाचं स्पष्ट बिंब,
सदैव घेऊन फिरणारे
पारदर्शी डोळे...!
-बागेश्री